EU AI Act Artikel 99: sancties, maxima en evenredigheid voor kmo's

Het sanctiestelsel

Artikel 99(3): niet-naleving van de verboden praktijken van Artikel 5 – tot €35M of 7% van de wereldwijde jaaromzet over het voorgaande boekjaar, naargelang welk bedrag hoger is.

Artikel 99(4): niet-naleving van andere bepalingen dan Artikel 5 (verplichtingen voor hoog-risicosystemen, transparantievereisten van Artikel 50, GPAI Artikel 53 en 55) – tot €15M of 3% van de wereldwijde jaaromzet.

Artikel 99(5): het verstrekken van onjuiste, onvolledige of misleidende informatie aan aangemelde instanties of nationale autoriteiten – tot €7,5M of 1% van de wereldwijde jaaromzet.

Artikel 99(6): evenredigheid voor kmo's en start-ups – het laagste van de twee bedragen (absoluut of procentueel) is van toepassing.

Wat 'wereldwijde jaaromzet' betekent

Artikel 99 hanteert de wereldwijde omzet, niet de EU-omzet. Voor een SaaS-bedrijf met €5M ARR wereldwijd en €1M EU-omzet bedraagt het sanctiemaximum voor hoog-risicosystemen €150.000 (3% van €5M wereldwijd) en niet €30.000 (3% van €1M EU). Voor multinationale groepen is de relevante omzet de geconsolideerde wereldwijde omzet van de moedergroep. Dit maakt het theoretische maximum voor gevestigde ondernemingen zeer hoog en verschaft toezichthouders een aanzienlijk handhavingsinstrument.

Evenredigheid voor kmo's op grond van Artikel 99(6)

Voor kmo's (minder dan 250 werknemers, minder dan €50M omzet) en start-ups past Artikel 99(6) het laagste toe van het absolute bedrag of het percentage van de omzet. Dit leidt doorgaans tot een aanzienlijke verlaging van de blootstelling voor kleine SaaS-bedrijven. Nationale autoriteiten beschikken ook over beoordelingsruimte inzake evenredigheid op grond van Artikel 99(7), waarbij zij rekening houden met de volgende factoren: de aard, de ernst en de duur van de overtreding; het opzettelijke of nalatige karakter; eerdere overtredingen; medewerking; herstelmaatregelen; en de omvang van de exploitant. In de praktijk bedragen kmo-boetes bij een eerste overtreding vaak 10–30% van het theoretische maximum.

Handhavingsautoriteiten en procedure

Artikel 99(8) verplicht lidstaten regels vast te stellen inzake sancties die van toepassing zijn op overtredingen door instellingen, organen en instanties van de Unie (de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming is hiervoor bevoegd). Nationale autoriteiten zijn belast met de handhaving in de private sector overeenkomstig het nationale procedurerecht. Gebruikelijke procedure: onderzoek naar aanleiding van een klacht of toezichtsmaatregel, kennisgeving van voorlopige bevindingen, mogelijkheid tot verweer, besluit, mogelijkheid tot bestuurlijk beroep, rechterlijke toetsing. Gemiddelde doorlooptijd: 12 tot 24 maanden vanaf de aanvankelijke klacht.

Handhaving in de praktijk

Op basis van vroege signalen uit het GDPR-handhavingstijdperk en de handhavingsacties in het kader van de AI Act in 2025–2026 (Artikel 5-zaken sinds februari 2025) valt het volgende te verwachten: de meeste eerste overtredingen worden afgedaan via nalevingsbevelen zonder boete; duidelijke overtredingen van de transparantievereisten van Artikel 50 leiden tot boetes van €10.000 tot €500.000; duidelijke schendingen van de verboden van Artikel 5 of verplichtingen voor hoog-risicosystemen leiden tot boetes van €100.000 tot €2M; ernstige of herhaalde overtredingen naderen de absolute maxima. De aanbestedingskosten en reputatieschade overtreffen de boete zelf doorgaans met een factor 5 tot 10.

Frequently asked questions

Wat is de maximale sanctie onder de EU AI Act?

€35M of 7% van de wereldwijde jaaromzet, naargelang welk bedrag hoger is. Dit geldt voor overtredingen van de verboden praktijken van Artikel 5.

Vanaf wanneer zijn de sancties van toepassing?

Sancties op grond van Artikel 5 zijn van kracht sinds 2 februari 2025. Overige sancties gelden vanaf 2 augustus 2026.

Zijn kmo's werkelijk vrijgesteld van hoge boetes?

Kmo's zijn niet vrijgesteld, maar profiteren van het evenredigheidsbeginsel. Het laagste van het absolute of procentuele maximum is van toepassing en nationale autoriteiten passen hun beoordelingsruimte toe om boetes verder te verlagen. Gebruikelijke eerste-overtreding-boetes voor kmo's: 10–30% van het theoretische maximum.

Kunnen boetes cumulatief zijn over meerdere artikelen?

Ja – één incident kan meerdere artikelovertredingen opleveren. Cumulatieve boetes zijn mogelijk. Artikel 99(7) draagt autoriteiten op ervoor te zorgen dat de totale sanctie evenredig is.

Hoe verloopt de beroepsprocedure?

Bestuurlijk beroep bij de nationale handhavingsautoriteit, gevolgd door rechterlijke toetsing door de nationale rechter, met mogelijke prejudiciële verwijzing naar het Hof van Justitie van de Europese Unie over vraagstukken van EU-recht.

Sources

• https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1689/oj